Mumia Ampato #1, znanej szerzej jako Dama z Ampato (lub Juanita) została odkryta w trakcie ekspedycji zorganizowanej przez Johana Reinharda wspólnie z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate we wrześniu 1995. Archeolodzy podczas wspinaczki na szczyt odkryli na stoku mumie. Jej grobowiec znajdował się kilkaset metrów powyżej na wysokości 6300 m npm. Uległ on zniszczeniu a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Oprócz samej mumii archeolodzy odnaleźli również figurki wykonane ze złota, srebra i muszli Spondylusa, resztki kości lam, torebki z kukurydzą i potłuczone fragmenty naczyń. Ze względu na warunki panujące na szczycie uległa naturalnej mumifikacji poprzez zamarznięcie.

Badania tomografii komputerowej mumii Ampato #1, znanej jako Dama z Ampato (Juanita), dostarczyły szczegółowych danych dotyczących stanu zdrowia dziecka oraz przyczyn jego śmierci. Szczątki zachowały się w bardzo dobrym stanie dzięki naturalnej mumifikacji w warunkach wysokogórskich, co umożliwiło precyzyjną analizę zarówno kości, jak i tkanek miękkich.

Tomografia komputerowa wykazała poważne urazy czaszki, w tym złamania kości, które jednoznacznie wskazują na silny uraz zadany krótko przed śmiercią. Stwierdzono również złamania w obrębie klatki piersiowej i miednicy, które najprawdopodobniej powstały, podczas formowania tobołka pogrzebowego. Charakter urazów czaszki oraz obecność zamarzniętej krwi w rejonie miednicy potwierdzają, że obrażenia te były bezpośrednią przyczyną śmierci.

Zastosowanie tomografii komputerowej umożliwiło także ocenę zachowania narządów wewnętrznych, takich jak płuca, serce i jelita. Na podstawie wyników badań potwierdzono, że dziecko miało około 14 lat w chwili śmierci.

Na płaskowyżu na wysokości 5 800 m npm archeolodzy odkryli kolejne miejsce ceremonialne gdzie Inkowie złożyli w ofierze trójkę dzieci. Dwa pochówki Ampato #2 i #3 zostały zniszczone przez uderzenia pioruna (A).

Dziewczynka została złożona w ofierze w wieku około 8 lat. Podobnie jak w przypadku Damy z Ampato, przyczyną śmierci był silny uraz głowy (C), który doprowadził do powstania krwiaka widocznego w badaniach tomografii komputerowej.

Mumia Ampato #2 dostarczyła zaskakujących informacji na temat stanu zdrowia dzieci składanych w ofierze w ramach rytuału capacocha. Badania tomografii komputerowej ujawniły zmiany patologiczne wskazujące na długotrwałe problemy zdrowotne. Szczególnie istotne są nieprawidłowości w obrębie narządów wewnętrznych, takie jak powiększenie przełyku oraz zwapnienia w płucach (B), które najprawdopodobniej mogą być związane z pasożytniczą chorobą Chagasa.

Odkrycie to ma duże znaczenie poznawcze, ponieważ pozostaje w sprzeczności z przekazami historycznymi, według których dzieci przeznaczane na ofiary miały być fizycznie idealne i wolne od jakichkolwiek schorzeń. Przypadek Ampato #2 wskazuje, że rzeczywistość była bardziej złożona, a kryteria wyboru ofiar nie musiały opierać się wyłącznie na doskonałym stanie zdrowia w rozumieniu współczesnej medycyny.

Pomimo stwierdzonych chorób dziecko zostało wybrane do jednego z najważniejszych rytuałów religijnych Imperium Inkaskiego. Sugeruje to, że obecność schorzeń nie musiała wykluczać z udziału w ceremonii, a mogła nawet wpływać na symboliczne znaczenie ofiary.

Ampato #4 jest najbardziej nietypowym i jednocześnie najbardziej zaskakującym przypadkiem spośród czterech przebadanych mumii. Dziewczynka została złożona w ofierze w wieku około 10 lat i, podobnie jak pozostałe dzieci, zginęła w wyniku silnego urazu głowy. Wewnątrz tobołka odkryto szpile tupu oraz dwa kubki kero używane do rytualnych libacji.

Badania tomografii komputerowej ujawniły nie tylko informacje dotyczące stanu zdrowia dziecka, lecz także ślady intensywnych działań podjętych po jego śmierci. W jamie brzusznej stwierdzono obecność kamieni oraz fragmentów tekstyliów, a brak części kości wskazuje na celowe ingerencje w ciało i możliwy wtórny pochówek.

Pod względem zdrowotnym nie stwierdzono jednoznacznych oznak ciężkich chorób przewlekłych. Jednocześnie stopień zachowania szczątków oraz ich modyfikacje pośmiertne ograniczają możliwość pełnej oceny stanu zdrowia. Kluczowe znaczenie ma fakt, że ciało zostało poddane celowej konserwacji, co czyni Ampato #4 pierwszym znanym przykładem intencjonalnej mumifikacji ofiary rytuału capacocha.

Wszystko wskazuje na to, że dziewczynka została złożona w ofierze w innym miejscu, a następnie przeniesiona. Tego rodzaju praktyki są zgodne z przekazami historycznymi dotyczącymi przymusowych przesiedleń grup etnicznych (mitimaes) w Imperium Inkaskim, stosowanych zarówno jako forma kontroli, jak i sposób kolonizacji nowych obszarów. Przesiedleńcy zabierali ze sobą obiekty o znaczeniu rytualnym, w tym mumie przodków, które umożliwiały symboliczne zakorzenienie się w nowym krajobrazie. Możliwe, że podobną funkcję pełniły również ofiary capacocha.

Wyniki badań rzucają nowe światło na rolę dzieci w religii Inków oraz na ich znaczenie jako elementów systemu pośredniczącego między wspólnotą ludzką a światem bogów.

Podczas wyprawy w 1996 roku na wulkan Sara Sara, badacze odkryli szczątki młodej dziewczyny na małej platformie położonej po wschodniej stronie szczytu. W przeciwieństwie do innych pochówków wysokogórskich, została znaleziona na niższej wysokości, około 5400 metrów nad poziomem morza, co miało zauważalny wpływ na stan zachowania jej ciała. Pomimo tych warunków mumia zachowała wystarczającą ilość szczegółów anatomicznych do badań naukowych.

Tomografia komputerowa (CT) potwierdziła, że dziewczyna miała około 14 lat w chwili śmierci. Pod tkaninami znajdowały się szpile tupu i ozdoby (C). Analiza czaszki wykazała uraz zgodny ze śmiertelnym ciosem w bok głowy (D), powodującym charakterystyczne złamania wzdłuż szwów czaszkowych — podobne do tych obserwowanych w słynnej mumii Damy z Ampato. Te ustalenia silnie sugerują, że jej śmierć miała charakter rytualny, zgodnie z praktykami capacocha w Imperium Inków.

W jamie klatki piersiowej zaobserwowano kryształy lodu (A), wskazujące na częściowe zamrożenie tkanek miękkich, podczas gdy badanie jamy brzusznej ujawniło zwapnienie jednego narządu wewnętrznego (B). Te cechy dostarczają informacji nie tylko o stanie zdrowia dziewczyny w chwili śmierci, ale także o naturalnych procesach mumifikacji zachodzących w środowisku wysokogórskim.