---

Inkowie stworzyli jedno z największych znanych dotychczas prekolumbijskich Imperiów, zwane Tawantisuyu ze stolicą w Cusco, datowane na okres pomiędzy końcem XIII wieku a 1572 rokiem n.e. Kluczową rolę w organizacji społecznej w prekolumbijskich Andach odgrywał sakralny krajobraz i relacje między ludźmi a bogami (huacas). Inkowie musieli konsultować wszystkie ważne sprawy religijne, polityczne, militarne i gospodarcze z bóstwami i zmarłymi przodkami. Najważniejszymi huacas w Andach były szczyty górskie. Stanowiły one ważny element budowania społecznej tożsamości i traktowane były jako mityczni założyciele lokalnych społeczności. Aby utrzymać kontrolę nad podbitymi ziemiami, Inkowie wprowadzili nową ceremonię zwaną capacocha.

Mapa Imperium Inkaskiego (Tawantisuyu) z zaznaczonymi wulkanami i stanowiskami gdzie odkryto ofiary Capacocha (Besom 2009) oraz widok na mury świątyni Słońca (Coricancha) w Cusco.

Capacocha była jednym z najważniejszych rytuałów w Imperium Inkaskim, w ramach którego w ofierze składano dzieci i młode kobiety. Według kronikarzy osoby wybierane na ofiary musiały charakteryzować się urodą, odpowiednim pochodzeniem społecznym i zachować dziewictwo. Ofiary capacocha składano w związku z istotnymi wydarzeniami związanymi z dworem królewskim w Cuzco (jak narodziny następcy, intronizacja nowego władcy, śmierć władcy etc.), klęskami naturalnymi (epidemie, susze, erupcje wulkanów, trzęsienia ziemi) oraz świętami cyklicznymi (takimi jak Inti Raymi czy Capac Raymi). Capacochas były składane w ofierze najważniejszym bóstwom w Imperium Inków, Viracochy, Inti (Słońcu), Mama Quilla (Księżycowi) i Illapie (bogowi pioruna i deszczu). Na prowincji capacocha składano w ofierze lokalnym huacas (bóstwom) utożsamianym najczęściej ze szczytami górskimi.

Inkowie składający ofiary z dzieci bóstwom Pitusiray, Sahuasiray (1), Coropuna (2) i Pachacamac (3) z kroniki Guaman Poma de Ayala 1980 [1613].

Rytuał capacocha była odprawiany w różnych świętych miejscach Imperium Inkaskiego, w tym w stolicy Cuzco, Pachacamac oraz na Wyspie Słońca na jeziorze Titicaca. Jednak ofiary związane z tymi rytuałami nie zostały jednoznacznie zidentyfikowane do dnia dzisiejszego w tych miejscach i znamy je wyłącznie z źródeł kronikaraskich.

Pierwsze konteksty archeologiczne capacocha odkrywane były przez przypadek przez podróżników, wspinaczy lub rabusiów. Pierwszy pochówek capacocha odkrył niemiecki podróżnik Wagner pod koniec XIX wieku na szczycie Chachani w Peru. Kolejne dwa znaleziono na Chañi (1905) i Chuscha (1921) na terenie dzisiejszej Argentyny na początku XX wieku. Ofiary capacocha odkryto również na Isla de la Plata we współczesnym Ekwadorze. W 1954 roku w pobliżu szczytu El Plomo znaleziono mumię ośmioletniego chłopca. W 1963 roku na Pichu Pichu w południowym Peru odkryto pochówek młodej kobiety wraz z pozostałościami architektury ceremonialnej. Ciała dwóch dziewcząt (w wieku 9 oraz 18–20 lat) odkryto podczas budowy drogi na Cerro Esmeralda w północnym Chile w 1976 roku, a ciało chłopca w wieku 7–8 lat znaleźli wspinacze na Aconcagui w 1985 roku.

Kolejne odkrycia wysokogórskich pochówków capacocha w Peru, Chile i Argentynie zostały dokonane przez Johana Reinharda i jego zespół. On i jego towarzysz wspinaczkowy, Miguel Zarate, we wrześniu 1995 roku znaleźli pierwszą zamarzniętą mumię inkaskiej dziewczyny na szczycie Ampato. Następnie, w latach 1995–1999, Reinhard i José Antonio Chávez odbyli kilka ekspedycji w góry Peru i Argentyny, które doprowadziły do odkrycia kolejnych ludzkich ofiar na (lub w pobliżu) szczytów Ampato, Pichu Pichu, Misti, Sara Sara, Quehuar i Llullaillaco. Łącznie odnaleziono szczątki ludzkie należące do 20 osób w wieku od około 3,5 do 15 lat.

Celem niniejszego projektu jest analiza komponentów rytuału capacocha w celu rozpoznania jego religijnej, społecznej i politycznej roli w sprawowaniu władzy w Imperium Inkaskim. Podstawowym przedmiotem badań jest określenie rozwoju i gęstości architektury związanej z kultem gór w południowym Peru w czasach Inków. Ważnym aspektem projektu jest analiza dostępności rytuału oraz tożsamość etniczna pielgrzymów i ofiar. Według hiszpańskich kronik karawana capacocha składała się z ofiar, kapłanów, rodzin ofiar, inkaskiej elity, która stanowiła stały trzon procesji, oraz przedstawicieli lokalnych grup, których ziemie przemierzała procesja. Liczba dóbr wymienianych przez kronikarzy i porównywanych ze znaleziskami archeologicznymi sugeruje, że większość przedmiotów transportowanych przez pielgrzymów nie była przeznaczona na wyposażenie grobowe dla ofiar. Opierając się na źródłach kronikarskich, rytualne uczty i towarzysząca im redystrybucja dóbr mogła być ważnym powodem wykonania capacochy. Uczty mogły było celebrować w głównych sanktuariach lub na ostatnich stacjach drogowych (tambos) położonych w powyżej 4800 m n.p.m. Wysokogórskie tambos zostały odnotowane przez archeologów, ale nigdy nie były przedmiotem kompleksowych badań. Badania powierzchniowe trzech tambos znajdujących się na Pichu Pichu, Chachani i Misti przeprowadzone przez kierownika projektu i jej zespół ujawniła istnienie wielkich placów ceremonialnych oraz górnej części chrakteryzującej się lepszą kamieniarką, w której mogli przebywać pielgrzymi wysokiej rangi i ofiary.

---